De Artis Bibliotheek

De huidige Artis Bibliotheek begon haar bestaan als bibliotheek van het Koninklijk Zoölogisch Genootschap 'Natura Artis Magistra' in 1838.

De Artis Bibliotheek

Interieur Artis Bibliotheek

In 1868 verhuisde de bibliotheek naar een speciaal ervoor ontworpen gebouw, gelegen aan de Plantage Middenlaan 45, nabij de dierentuin Artis. Het is ontworpen door de bekende Nederlandse architect Gerlof Bartholomaeus Salm in de zogenaamde 'eclectische stijl'. (Dit is een stijl waarbij ernaar gestreefd wordt uit stijlen of motieven datgene te kiezen wat het beste lijkt.) In 1869 en de jaren zeventig van de negentiende eeuw werd het gebouw in twee fases aanzienlijk uitgebreid, om de verschillende collecties van het Genootschap onder te brengen. Het kreeg de naam Fauna Gebouw (tot september 2005 Plantage Bibliotheek geheten), waarvan het rechtergedeelte ook nu nog in beslag genomen wordt door de Artis Bibliotheek.

Eider (Somateria mollissima)

Prent uit de Iconographia Zoologica, een verzameling van 20.000 dierprenten in de Artis Bibliotheek.

In 1939 werd het Genootschap behoed voor een faillissement door de overdracht van al zijn bezittingen, met uitzondering van de levende have, aan de gemeente Amsterdam. Vanaf dat moment werden de bibliotheek van het Genootschap en de 'levenloze' zoölogische collecties opgenomen in de collecties van de Universiteit van Amsterdam.

Het Fauna Gebouw werd in 1972 samen met het negentiende-eeuwse bibliotheekinterieur op de Rijksmonumentenlijst geplaatst.

De verzamelingen malacologie (schelpdieren) en ichthyologie (vissen) van het Zoölogisch Museum van de Universiteit van Amsterdam, dat ongeveer tweederde van het Fauna Gebouw in gebruik had, verhuisden in 1988 naar een onderkomen aan de Mauritskade. Het gebouw werd gerenoveerd en 1989–1990 ingericht voor de huisvesting van twee andere bibliotheken naast de Artis Bibliotheek: die van het Zoölogisch Museum Amsterdam en die van de Natuurwetenschappelijke Stichting voor het Caraïbisch gebied. Eind 2005 zijn deze bibliotheken elders ondergebracht. Zo werd van 1990 tot 2005 de oorspronkelijke wens van architect Salm dat het hele Fauna Gebouw voor bibliotheek doeleinden wordt gebruikt, alsnog gerealiseerd.

Een opmerkelijk detail aan het gebouw zijn de lichtgekleurde namaak-marmeren platen aan beide zijden in de gevel, met daarop in goud ingelegde namen. Het zijn de namen van 36 beroemde wetenschappers (onder wie slechts één vrouw: Maria Sibylla Merian) van wie werken in de Artis Bibliotheek aanwezig zijn. In 1952 werden door Jan Groenestein sgrafitto's (ingekraste voorstellingen) van dieren aangebracht, gedoogd door Monumentenzorg. Zij passen wonderwel in het eclectische geheel.

12 september 2012