Zeldzaam ‘Italiaans' Koock-boeck voor Bijzondere Collecties

6 april 2010

De Vrienden van de Bibliotheek van de Universiteit van Amsterdam schenken deze week een uiterst zeldzaam zeventiende-eeuws kookboek aan de Bijzondere Collecties. Dit 'Koock-boeck' van Antonius Magirus was tot nu toe in geen enkele Nederlandse bibliotheek aanwezig.

Koock-boeck van Antonius Magirus

Antonius Magirus, Koock-boeck oft Familieren Keuken-boeck.

De Vrienden van de Bibliotheek van de Universiteit van Amsterdam schenken deze week een uiterst zeldzaam zeventiende-eeuws kookboek aan de Bijzondere Collecties.

Koock-boeck van Antonius Magirus

Toerte van campernoellien.

Dit Koock-boeck van Antonius Magirus was tot nu toe in geen enkele Nederlandse bibliotheek aanwezig. Hoofdconservator Garrelt Verhoeven is verguld met de schenking: ‘We weten dat vermaarde Nederlanders als Jacob Cats en Constantijn Huygens dit kookboekje in hun bezit hadden, maar in onze rijke gastronomische collectie ontbrak het nog.'

Het Koock-boeck oft Familieren Keuken-boeck werd voor het eerst te Leuven gedrukt in 1612 en later in Antwerpen opnieuw uitgegeven in 1655 en 1663. Slechts één ander Nederlandstalig kookboek (De Verstandige Kok) verscheen hier in de zeventiende eeuw.

Het geschonken boek (een exemplaar van de Antwerpse druk uit 1655) is afkomstig uit de nalatenschap van de Vlaamse volkskundige Hervé Stalpaert (1914–1981). Enkele jaren geleden verscheen een moderne uitgave van het kookboek onder de titel Lieve schat, wat vind je lekker? Het koocboec van Antonius Magirus (1612) en de Italiaanse keuken uit de Renaissance (Leuven 2007).

De Italiaanse keuken in de Lage Landen

Koock-boeck van Antonius Magirus: "Hoe dat men ghemeynen deech maeckt voor pasteyen oft taerten'.

Hoe dat men ghemeynen deech maeckt voor pasteyen oft taerten.

Over de identiteit en het leven van Antonius Magirus is weinig bekend. Hij was geen professionele kok, maar wel een belezen lekkerbek. Hij baseerde zijn recepten vooral op het belangrijkste kookboek uit de Italiaanse renaissance; de Opera van Bartolomeo Scappi. Scappi was de persoonlijke kok van paus Pius V en wordt beschouwd als de ‘Michelangelo van de Italiaanse keuken'.

Via Magirus maakten ook de Nederlanders kennis met Parmezaanse kaas, ricotta, mediterrane groenten en vele groene kruiden. Er werd zelfs al gebruikgemaakt van de nu zo kostbare truffel. Magirus paste de Italiaanse recepten aan voor de Nederlandse ‘juffrouwen' en zijn eigen culinaire voorkeur bepaalde de keuze van gerechten. Hij hekelde de behoudende mentaliteit van de Nederlandse huisvrouwen en moedigde ze aan om eens iets nieuws uit te proberen: ‘Is het je te zuur, maak het zoeter: lust je die kaas niet, neem dan een andere, of laat hem weg: eet je liever zoete specerijen dan hete, het maakt mij niet uit.'

Gepubliceerd door  Bijzondere Collecties UvA