Schilderingen uit Sint Pietersgasthuis herplaatst

26 augustus 2007

Geschilderde behangsels die ooit het Sint Pietersgasthuis sierden, hebben een plek gekregen bij de Bijzondere Collecties.

In het weekeinde van 28 en 29 januari 1989 slopen dieven rond in het administratiegebouw van het voormalige Binnengasthuis. Computers lieten ze staan, ze waren uit op de achttiende-eeuwse schilderingen in de oude regentenkamer. De vijf grote, geschilderde landschappen werden uit hun omlijstingen gesneden. Maar het was een ijskoude nacht en de doeken waren hard, stijf en breekbaar. Vier doeken, ongetwijfeld zwaar beschadigd, namen de dieven mee; het vijfde bleef in stukken en brokken op de grond liggen.

Regentenkamer


De inrichting van de regentenkamer van het Binnengasthuis ofwel Sint Pietersgasthuis was in de jaren 1774–1776 tot stand gekomen. De grote, gefantaseerde berglandschappen met rivieren, ruïnes, herders en vissers moeten de vergaderende regenten in ander sferen hebben gebracht. De hiertussen aangebrachte grisailles – schilderingen in grijstinten als was het beeldhouwwerk – verwijzen direct naar het complex waarvoor ze gemaakt zijn. Centraal geplaatst was de ruim 2,5 meter hoge voorstelling van Sint Pieter, de heilige naar wie het gasthuis vernoemd was. In zijn hand houdt hij de sleutels van de hemelpoort. Boven de deuren hingen grisailles met afbeeldingen van Aesclepios, de Griekse god van de geneeskunde, en Hippocrates, de arts uit de Griekse oudheid.

De grisailles zijn gemaakt door Jurriaan Andriessen, een bekende Amsterdamse schilder. De geschilderde landschappen komen waarschijnlijk uit de werkplaats van de weduwe Remmers, die in 1774 door het gasthuis aangesteld was als vaste leverancier van behangsels. Er werkten verschillende mensen aan mee. Met vlotte streken is het landschap neergezet, alleen de kleine menselijke figuren zijn gedetailleerd weergegeven.

Vergaderzaal


Eind jaren zeventig werd het Academisch Medisch Centrum voltooid en vertrok het gasthuis uit de binnenstad. Voor het Binnengasthuisterrein brak een onrustige periode aan. Tijdens een renovatie in 1989 sloeg het noodlot toe. De na de diefstal overgebleven brokstukken van de landschapsschildering konden worden gered. Het was een enorme puzzel om alle grote en kleine fragmenten weer samen te brengen. Herplaatsing was een probleem: het administratiegebouw werd gedeeltelijk afgebroken en een andere ruimte met vergelijkbare afmetingen was niet voorhanden. Maar in 2003 kwam er toch een einde van het drama in zicht. De Universiteitsbibliotheek zou zich gaan vestigen op het Binnengasthuisterrein, de plek waar de schilderingen thuishoorden. De grote vergaderzaal van het nieuwe pand van de Bijzondere Collecties aan de Oude Turfmarkt bleek uitermate geschikt voor herplaatsing.

Alle beschadigingen van de overgebleven landschapsschildering moesten toen nog geretoucheerd worden, een karwei van maanden. Het gaat hier vooral om de breukranden van de fragmenten, maar ook om een rechthoekig stuk onder aan de schildering, waarop een hondje was afgebeeld. Waarschijnlijk hadden de dieven dit nog de moeite waard gevonden om mee te nemen. Momenteel wordt ter plekke de laatste hand aan de restauratie gelegd. En dan is de Universiteit van Amsterdam weer een fraaie vergaderzaal rijker, een die bovendien de historische band tussen universiteit en stad accentueert.

Gepubliceerd door  Bijzondere Collecties UvA