Recente aanwinst: Collecties Theo Kurpershoek & Gerrit Noordzij

15 maart 2005

Bijzondere Collecties verwerven omslagen en omslagontwerpen van Theo Kurpershoek en Gerrit Noordzij

Salamanderpocket uit 1963 met illustratie van Theo Kurpershoek.

Op het gebied van de letter, in al zijn verschijningsvormen, heeft de Universiteitsbibliotheek een bijzonder rijke collectie. Recent verwierven de Bijzondere Collecties twee kleinere moderne collecties op dit gebied. Het gaat om werk van Theo Kurpershoek (1914-1998) en Gerrit Noordzij (1931), beiden kalligraaf, lettertekenaar, boekverzorger en docent.

Theo Kurpershoek

Kurpershoek volgde in Amsterdam de Grafische School en de avondopleiding aan de Rijksakademie van Beeldende Kunsten. In 1948 richtte hij met Nicolaas Wijnberg en anderen ‘De Realisten’ op, een groep kunstenaars die figuratief werkte in een periode dat de meeste aandacht uitging naar het expressionisme van de Cobrabeweging. Hiernaast bleef hij actief als reclametekenaar en later als grafisch ontwerper. Een belangrijke opdrachtgever was Querido. Voor deze Amsterdamse literaire uitgeverij gaf hij in de jaren vijftig en zestig tientallen deeltjes van de beroemde Salamanderpockets vorm. Hij maakte zozeer naam met zijn getekende belettering voor omslagen van romans en andere uitgaven, dat hij – hoewel autodidact op dit gebied – in 1955 tot docent lettertekenen aan de Rietveld Academie werd benoemd. Originele omslagontwerpen, andere getekende belettering, illustraties en enkele losse gedrukte omslagen uit de nalatenschap zijn nu door de erven Kurpershoek aan de Universiteitsbibliotheek geschonken.

Boekomslag van Gerrit Noordzij voor eigen publicatie, 1979.

Gerrit Noordzij

Het hoogtij van het getekende letteromslag waren zeker de jaren vijftig en zestig, met als andere bekende Nederlandse representanten Helmut Salden – die duidelijk invloed heeft uitgeoefend op Kurpershoek – en Gerrit Noordzij. Net als Kurpershoek werkte Noordzij voor Querido maar al snel vestigde hij zich als zelfstandig grafisch ontwerper. In 1960 werd hij docent aan de Koninklijke Academie van Beeldende Kunsten in Den Haag. Daar gaf hij vele jaren het letterprogramma vorm, en een opvallend groot aantal van zijn studenten verwierf (internationaal) roem als letterontwerper. Hij oefende verder invloed uit door zijn theorie van het schrift, met als belangrijkste publicatie The stroke of the pen (1982), waarvan later ook een herziene Nederlandse editie verscheen.

In 1978 werd Gerrit Noordzij, als opvolger van Helmut Salden, huistypograaf van G.A. van Oorschot in Amsterdam. De omslagen voor deze literaire uitgeverij waren een proeftuin voor de drukletters waaraan hij werkte. Inmiddels worden deze letters in de handel gebracht door The Enschedé Font Foundry, en gebruiken ook anderen ze in hun ontwerppraktijk. De schenking Noordzij bevat voornamelijk gedrukte omslagen maar ook enkele ontwerpen en een aantal persoonlijke agenda’s.

Binnenkort zullen van beide collecties online inventarissen beschikbaar zijn.

Gepubliceerd door  Bijzondere Collecties UvA